Josephine’s Well – Het naakte lichaam

For English scroll down

3D stereoscopische installatie, 2011, 3’37”

Het naakte lichaam
Na jaren zag ik haar weer. Ze kwam naar Mary! kijken waar zij destijds model voor stond. Ze had haar vriend meegenomen en haar dochter van 5 jaar van wie ze toentertijd zwanger was.
Ik denk dat de dochter de vraag eerst aan haar moeder had gesteld voordat ze naar mij toe kwam en vroeg: ‘Waarom is mijn moeder bloot in de film?’ Gewoon een vraag uit pure nieuwsgierigheid, zoals alleen kinderen dat maar kunnen doen. Ik stamelde iets over ‘wilde laten zien dat het spannend is als je een kindje in je lichaam hebt’ en ‘zonder kleren is dat beter te zien dan met kleren aan’. De vraag overviel mij. Er was ook een perspectiefwisseling van object naar subject zoals het kind naar de film keek. Het is haar moeder, niet zomaar een naakte vrouw. Vandaar ook dat ze ‘bloot’ zei in plaats van ‘naakt’? Niet bewust natuurlijk.
Ik had toch niet echt het gevoel voldoende antwoord op haar vraag te hebben gegeven, maar zij keek mij aan alsof ze het begreep. Ze ging weer naar haar moeder, die ergens verderop in de kerk stond, op afstand haar in de gaten houdend.

Nu kijkt een kind anders dan een volwassene, een man weer anders dan een vrouw, en dan spelen de seksuele geaardheid, opvoeding en culturele achtergrond ook nog eens een grote rol.
Op één plek was een homoseksuele man teleurgesteld omdat er geen mannelijk naakt te zien was. Ik heb hem vriendelijk verteld dat hij maar eens goed moest gaan kijken naar Travelling of the Heart en Free Among the Dead.
Ook liepen er daags daarna dames in mantelpakjes tierend rond die het niet kuis vonden dat in de kerk naakt te zien was. Ze hadden net Josephine’s Well gezien. De enige remedie was om ze een rondleiding langs alle werken te geven. Na een dik uur stonden ze aan de uitgang en zeiden ze in koor: ‘De naakte mens is toch wel heel mooi’ en: ‘Daarin zijn we allemaal gelijk.’ Tja…

Natuurlijk ben ik niet altijd op de exposities aanwezig. Ik kon ook niet voorkomen dat enkele vrouwen uit Spanje en Italië bij de receptie een klacht indienden. Dat was trouwens weer in een andere kerk. Maria – Moeder Gods – kun je niet naakt in de kerk vertonen! Ze waren geschokt. Maar moet er nu uitleg bij de werken komen waarom dat is gedaan? En zou dat de blik en het waardeoordeel van de bezoeker echt wijzigen?

Overigens: ik ben op jonge vrouwen en mannen met een Zuid-Europees uiterlijk afgestapt die Mary! uitvoerig en intens hadden bekeken. Ze vonden het adembenemend ‘mooi’, maar toch ook ‘pijnlijk’. Moet er een generatie overheen gaan om mensen uit hun oordelen te halen?
Daar ben ik toch niet zo zeker van. Tijdens een lezing stond een vrouwelijke luisteraar al direct klaar met haar oordeel: ‘Daar heb je weer zo’n man die zo nodig blote vrouwen moet afbeelden’ (ze zei nog net niet: ‘ter eer en glorie van zijn eigen genot’). Ik zag het – in mijn naïviteit wellicht – niet aankomen. Het bracht mij ook van mijn stuk. Ik voelde mij in mijn kunstenaarschap aangetast. Ze kookte van woede en moest eerst stoom afblazen voordat ze open kon staan voor de achtergronden van dit werk. De uitleg hielp gelukkig.

Vooral vrouwen reageren, maar die durven misschien ook meer hun emoties te tonen. Ze kunnen ook een brok in hun keel krijgen, tranen in hun ooghoek, al zijn er gelukkig ook mannen bij wie dat teweeg wordt gebracht. Mannen zijn over het algemeen iets zuiniger met woorden. Eentje zei: ‘Wat je nu doet, is toch wel revolutionair!’ Hij bedoelde dat het naakt in de kerk werd getoond. Ik vroeg hem toch maar of hij het ook mooi vond: ‘Prachtig!’
Mannen laten het gesprek het liefst op gang komen via een vraag over de techniek (‘Hoe heb je het gemaakt?’). Mij maakt het niet uit.

Tegen deze achtergronden was de expositie in een galerie in Buenos Aires in Argentinië een verademing. Als kunstenaar heb ik nog nooit zo’n open, direct emotionele interactie met het publiek gehad. Is het naakte lijf – privé en publiekelijk – daar veel meer vertrouwd? Kijken Argentijnse vrouwen niet zo snel (meer) door de ogen van een man naar zichzelf en/of vrouwelijk naakt? Zijn ze de emancipatie voorbij? Zij vonden het bijna vanzelfsprekend dat je met het naakte lichaam tegelijkertijd zowel kracht als kwetsbaarheid kunt uitdrukken. Bovendien vonden ze het niet raar dat ik ook predikant ben (moet je in Nederland mee aankomen…).

Al met al: het naakte lichaam laat je niet onberoerd.

English

Josephine’s Well
3D stereoscopic installation, 2011, 3’37”

The naked body
It was a few years since I’d seen her. She came to look at Mary! the work for which she had been the model.  She had brought along both her boyfriend and her five-year-old daughter, with whom she was pregnant when we worked together. I think that the daughter had put the question to her mother first before she came to me and asked: ‘Why hasn’t my mother got any clothes on in the film?’ A question posed out of pure curiosity, in the way only children can. I mumbled something about ‘wanting to show how exciting it is when you have a child inside your body’ and ‘you can see that a lot better without clothes than with clothes on’. I was really surprised by the question. There was also a change in perspective from object to subject in the way the child looked at the film. It is her mother, not just any naked woman. That’s why she said ‘my mother (hasn’t) got any clothes on’ rather than ‘my mother is naked’. That wasn’t something she did consciously. I didn’t really feel I’d given an adequate answer to her question, but she looked at me as if she understood. She went back to her mother, who was standing further up in the church, keeping her eye on her child from a distance.

At any event a child looks at things differently to an adult, a man differently to a woman, and sexual orientation, upbringing and cultural background also play a big role. In one place a gay man said he was disappointed that there were no naked men. I advised him to take a good look at Travelling of the Heart and Free among the Dead. A few days later some ladies, who were smartly attired in two-piece skirt suits, got quite upset because they found it not proper to show naked figures in the church. They had just been looking at Josephine’s Well. The only solution was to give them a tour of all the artworks. A full hour later they stood at the exit and said in chorus: ‘The naked human body is actually very beautiful’ and: ‘After all we all look the same.’ Well, well, well…

Of course I am not always present at exhibitions. I also could not prevent several Spanish and Italian women from submitting a complaint to reception, although this was in another church. You cannot show Mary, the Mother of God, naked in the church! They were shocked. But should there be a sign next to the works explaining why this has been done? And would that really change the way visitors look at the exhibits and their value judgements?

I also approached some young men and women of southern European appearance who had just been looking at Mary! intensely. They found it breathtakingly ‘beautiful’, but also ‘painful’. Does it take a whole generation before people stop making prejudgements? I’m not too sure about that. During a lecture one female listener was ready straight away with her judgement: ‘There’s one of those men again who finds it necessary to make pictures of nude women’ (she didn’t actually say ‘for his personal pleasure’, but that was what she meant). In my naivety, I didn’t see it coming. I was quite shaken by it. I felt my status as a professional artist was being called into question. She’d worked herself into a rage and had to let off steam before she could be open to the background behind this work. Fortunately the explanation helped.

Usually it’s women from whom I get more of a reaction, but perhaps that’s because they show their emotions more. They get a lump in their throat or tears in their eyes, although happily there are also men who react the same way. Men are in general more sparing with their words. One man said: ‘What you’re now doing is actually quite revolutionary!’ What he was talking about was naked figures being shown in the church, of all places. I asked him whether he found this beautiful and his reply was: ‘Astounding!’ Men prefer to start the conversation with a question about the technology (‘How exactly did you make this?’). For me how it gets started isn’t important.

Against this background the exhibition in a gallery in Buenos Aires in Argentina was a breath of fresh air. As an artist I’ve never experienced such open and direct emotional interaction with the public.  Are they much more familiar with the naked body there  – in private and in public? Are Argentine women not so quick to look at themselves and female nudity through the eyes of a man? Have they reached a stage beyond emancipation? They found it almost a matter of fact that the naked body can express power as well as vulnerability. In addition they didn’t find it peculiar that I’m also a pastor (try explaining that in the Netherlands…) All in all, the naked body does not leave you unmoved.